Tagarchief: Vreewijk

Gewapend met een fotorugzak, fiets ik elke zondagochtend naar De Ruigte om de SD-card en batterijen te verwisselen in de vogelzangrecorder en een rondje te lopen in de hoop iets bijzonders te zien voor een mooie foto. Deze ochtend hoefde ik voor een foto niet verder dan mijn huiskamer. Ik zie de sperwer (Accipiter nisus) vaak in De Ruigte. Ik vermoed dat deze mannetjes-sperwer al een jong heeft. De laatste tijd wordt de sperwer veel in de achtertuinen gespot. De sperwer is gespecialiseerd in het jagen op kleine zangvogels maar een turkse tortel en soms een houtduif weten ze ook wel raad mee. In het Oudhoogduits heette de vogel Sparwâri, afgeleid van sparo (Sperling = Mus) en aro (Arend). In het Engels is de naam een vergelijkbare samenstelling Sparrowhawk (mushavik), dus roofvogel (arend, havik) die op mussen jaagt. In Nederland bestaat ook de bijnaam mussenarend. Dit verklaart waarom deze sperwer op mijn fietsstuur zit. Er zitten veel huismussen in mijn voortuin.

Elke lente kijk ik uit naar de bloei van het daslook (Allium Ursinum) aan het begin van De Ruigte. Beetje verstopt tussen twee fruitbomen en onder de walnotenboom is er een klein veldje. Met daarachter de verwilderde hyacinten (Hyacinthus orientalis). De hyacint is een bolgewas uit de aspergefamilie (Asparagaceae). De plant is afkomstig uit het oostelijke Middellandse Zeegebied (Midden-Turkije tot Libanon). Niet alleen het mooie plaatje maar ook de heerlijke lookgeur van de daslook, maakt het compleet.

De soortaanduiding ursinum (= van de beren, ursus = beer) is ontstaan door het oude bijgeloof dat beren na hun winterslaap zich aan deze daslook tegoed deden. Daslook is in het Duits Bärlauch. De bladeren worden verwerkt in salade, pesto, soepen en in kazen en brood. In Duitsland is er ook Bärlauchbrot en in Hongarije heb je rond deze tijd daslookfestivals (medvehagymafesztivál). De honing van daslook wordt in Hongarije als een delicatesse beschouwd. Hoewel de daslook zich langzaam verspreid over De Ruigte, is plukken voor eigen gebruik niet toegestaan, dan zou de verspreiding van korte duur zijn.

Doorlopend kom je de volgende drie fruitbomen tegen. Ook deze staan vroeg in bloei. De goudrenet of de Schone van Boskoop heeft prachtige bloemen met een beetje crêpe-achtige bloembladeren, romig wit van kleur met een tint van roze. Helaas zijn ze nu alweer uitgebloeid. Nu is het wachten op de appels voor de appeltaart.

Omdat het bloeien van korte duur is, zie je hier de volgende fruitboom, de gieser wildeman (Pyrus communis ‘gieser wildeman’). De stuifmeeldraden hebben dieprode helmknoppen. Vermoedelijk trekt deze rode kleur insecten aan. Hoewel de gieser wildeman tot zelfbestuiving in staat is, leidt kruisbestuiving tot een hogere productie van peren.

Even verder in het gras zit een zeer fraaie lentelangpootmug (Tipula vernalis)). Te zien in april, mei. Zeer slechte vlieger. Ik vermoed dat mensen daarom bang zijn voor ze. Het ongecontroleerd op iemand afvliegen doet vermoeden dat het een aanvalsstrategie is. Maar de langpootmug heeft geen angel en zelfs de kaken zijn bij de meeste soorten gereduceerd of niet meer aanwezig. In het adult stadium drinkt de lentelangpootmug nectar. Sommige langpootmuggen eten helemaal niets. De larven (emelten) zijn daartegenover zeer vraatzuchtig. 

Lopend naar de waterpomp zat het kleine boomblauwtje (Celastrina argiolus) te drinken van de vochtige grond. Metselbijen zijn hier regelmatig te observeren terwijl zij cement maken van klei in combinatie met speeksel. Al een paar weken zijn er vlinders te zien in De Ruigte. Het boomblauwtje is een voorjaarsvlinder en kent twee generaties per jaar. De eerste van april tot juni en de tweede generatie van juli tot begin september. De laatste verpopping vindt plaats in de strooisellaag of in spleten en holtes in de schors of de waardplant. In dit geval zou dat heel goed de klimop kunnen zijn. Er zijn meldingen dat poppen bezocht zouden worden door mieren, of zelfs meegenomen zouden worden naar mierennesten. Niet onbekend bij deze soort. Zo is een gentiaanblauwtje afhankelijk van en in een unieke relatie met mieren. De larven van deze gentiaanblauwtje vlinder zijn afhankelijk van mieren, omdat de larven door de mieren gevoerd worden.  

Na een regenbui hangt deze aardhommel (Bombus terrestris) aan een stengel op te drogen. Hommels kunnen ook bij lage temperaturen vliegen door zich eerst met spieractiviteit op te warmen. Echter eenmaal nat moeten ze toch even op de zon wachten. Naast de aardhommel komen in Nederland ook de wilgenhommel, de veldhommel en de grote veldhommel voor. Ze hebben alle vier een witte achterlijfspunt en twee gele banden. Ze zijn moeilijk van elkaar te onderscheiden

Ik heb deze gewone komkommerspin (Araniella cucurbitina, spin van 4 mm) niet eerder gezien. Toch komt die veel in Nederland voor. De term “gewone” verwijst dan ook naar de voorbeeldsoort binnen een groep, niet naar veel-voorkomendheid. Biologen kozen vroeger één soort per geslacht als standaard; andere soorten kregen extra kenmerken in de naam. 

Deze spinnensoort behoort tot de familie Araneidae, waartoe ook de bekende kruisspinnen horen. Je kunt bij deze komkommerspin duidelijk zien dat het om een mannetje gaat. Voor de ogen en poten zie je de verdikte pedipalpen. Mannetjesspinnen hebben geen penis, maar alleen een opening in de buik waar zaad uitkomt. Het mannetje heeft dus een extra stap nodig om het sperma bij vrouwtjes op dezelfde locatie te krijgen. Daarvoor zijn deze pedipalpen (twee extra “pootjes”) aan de voorkant van zijn kop. De reden dat je de komkommerspin niet vaak ziet, is omdat ze een web hoog in struiken of bomen maken, soms op drie meter hoogte. Dit mannetje was waarschijnlijk op weg naar de volgende boom, op zoek naar een vrouwtje.

Als we dan toch bij spinnen zijn, hoe staat het met de wespspin (Argiope bruennichi)? Het is de tweede week van april en de eerste wespspinnen kruipen uit de cocon. Ze beginnen met het spinnen van verschillende draden naar de top van de plantenstengel.  Bij verstoring, avond of met slecht weer, kruipen ze terug in de cocon. Af en toe zonnen ze. Helaas heb ik het vertrek van de wespspin nog niet mogen aanschouwen. Maar als er een wind komt te staan, klimmen ze naar de top van de stengel, maken een spindraad vast en vieren die spindraad de lucht in. Daarna springen ze bij de juiste windsnelheid de lucht in en zweven door de lucht, terwijl de spindraad nog vastzit. Zo kunnen ze meters afleggen. Dit aeronautisch gedrag wordt ballooning genoemd. Per week gaan er groepjes van 10 tot 15 jongen de wereld verkennen. Risicospreiding vindt plaats door verschil in “karakter”: dieren kunnen meer onderzoekende of verlegen karakters hebben en daardoor is er variatie in waar ze terecht komen. Waarschijnlijk is de ballooning misgegaan bij de komkommerspin, vandaar dat ik hem laag in de bramen aantrof. 

Over De Ruigte verspreid staat de meidoorn (Crataegus) in bloei. Het is zeker de moeite waard om te kijken welke soorten insecten daarop af komen. Dit is een aardhommel.  Maar het zijn niet alleen de bijensoorten. Eigenlijk alle insecten die op stuifmeel en nectar afkomen, kun je zien op de meidoornbloemen.

Sinds een paar jaar bloeit er op de kruidenheuvel de kleine pimpernel (Poterium sanguisorba). De bovenste bloemen zijn vrouwelijk en de onderste mannelijk. Er zijn twee bloeiperiodes; van mei tot in juli en van augustus – september. Oorspronkelijk afkomstig uit het Middellandse Zeegebied, komt de kleine pimpernel tegenwoordig in gematigde stre-ken van Europa voor. In Nederland groeit de plant op kalkrijke bodems, zoals graslanden, dijken, rivierduinen en kalk-rijke duinen. 

Vroeg op in ochtend kwam ik deze kleine hageheld (Lasiocampa trifolii) tegen. Nog onder de dauwdruppels zag ik hem eten van een bloem.  De kleine hageheld is een dagactieve nachtvlinder en hoort eigenlijk meer in zandgebieden thuis. De Kruidenheuvel vertoont aardig wat overeenkomsten met hoge temperaturen en arme bodem waardoor de kleine hageheld, net als de kleine pimpernel, zich daar thuis voelen. 

Als we naar het begin van De Ruigte langs kruidenheuvel lopen zien we bij het jonge eikenboompje een heel veldje met veldsla (Valerianella locusta). De eenjarige plant wordt als groente geteeld. Veldsla kan zowel vers als gestoofd worden gegeten, die smaak heeft iets nootachtig. 

Na 6 maanden kurkdroog gestaan te hebben, staat er in de tweede week van november weer een beetje water in de Oude Sloot.  Dit valt samen met het in winterrust gaan van de bomen die hun bladeren hebben laten vallen en de sapstromen van de boom zijn geminimaliseerd. Hierdoor is het waterverbruik van de bomen stilgevallen. De oude Sloot vult zich nu dan langzaam met water en creëert een ideale plek om te overwinteren voor bijvoorbeeld de bruine kikker en padden. 

Bij de eerste liters water zijn er al waarneembare tekenen van leven zichtbaar, in de vorm van zwemmende kreeftachtigen. De cyclops Sp. 1mm, een eenogig zoetwaterdiertje, is meestal de eerste. Als de leefomgeving ongunstig wordt voor de cyclops, stopt de deling van eieren en worden de eieren ingebed in een speciaal aangemaakt slijmkapsel. In dit kapsel zijn ze bestand tegen de meest extreme weersomstandigheden. Eenmaal weer in water ontstaan uit de eieren zeer beweeglijke larven (naupliën), die er anders uitzien dan de volwassen dieren. Na een aantal – tot wel twaalf – vervellingen krijgen ze hun uiteindelijke vorm en begint de cyclus van voren af aan.

De Oude Sloot ligt vol met bladeren. Bij dat deel waar het nog droog is, vind je tussen deze bladeren heel veel soorten insecten.  Je ziet er ook vaak vogels foerageren. Nieuwsgierig naar wat daar te vinden is, vond ik deze landkokerjuffer (Enoicyla pusilla). Nog een jong exemplaar van 2mm, bouwt een fraai kokertje van zandkorrels en andere materialen. De landkokerjuffer heeft als enige soort van deze familie (althans wat betreft Nederland) geen kieuwen. De volwassen mannetjes zijn in het najaar te zien als schietmotten, de vrouwtjes zijn ongevleugeld.

Deze witte kluifzwam (Helvella crispa) die 10 – 15 cm groot wordt, verrast elk jaar opnieuw met de bijzondere vorm die hij aanneemt.

De paddenstoelen in de Ruigte nemen in aantal en in soorten toe. Zoals deze berkenridderzwam (Tricholoma fulvum). In dit geval leeft deze paddenstoel samen met de wortels van berk (Betula) maar soms ook op eiken (Quercus). 

Gele trilzwam (Tremella mesenterica). Het vruchtlichaam is onregelmatig van vorm en breekt meestal door de bast van dode takken. Het is tot 7,5 cm breed en 2,5–5 cm hoog, afgerond tot verschillend gelobd of hersenachtig van uiterlijk. Het vruchtlichaam is geleiachtig maar taai als het nat is en hard als het droog is. De kleur kan variëren van geel naar oranje.

Na een paar jaar weggeweest te zijn, groeit achter het hek naar de vogelkijkwal echt judasoor (Auricularia auricula-judae). Olijfbruine zwam, die zacht en elastisch, kraakbeenachtig aanvoelt. Lijkt en voelt als een oor. En Judas komt uit een overlevering over de Bijbelse figuur die zich aan een vlier heeft opgehangen nadat hij Jezus verraden had. Echt judasoor heeft de voorkeur voor de vlier (Sambucus nigra). Maar ook op loofhout zoals deze essenstam. Echt judasoor is eetbaar, wordt veel gebruikt in de Chinese en Japanse keuken.

Groot kalkschuim (Mucilago crustacea) behoort tot de slijmzwammen. Het zijn recyclers van dood organisch materiaal, zoals op kruidachtige plantendelen of grassen. Hoewel het uiterlijk anders doet vermoeden, is het geen paddenstoel. In dit levensstadium is het, eenvoudig gezegd, een kolonie eencelligen. Enige gelijkenis is er wel, want ze vermeerderen zich door middel van sporen. Het groot kalkschuim verplaatst zich met 0,5 cm/uur. Slijmzwammen vertonen “intelligent” gedrag: ze vinden efficiënt de kortste route naar voedsel en passen hun vorm aan om optimaal meerdere voedselbronnen te benutten. Een goede basis voor een horrorverhaal!

In de foto van de cocon in oktober bleken de mieren te veel geconsumeerd te hebben. Er zijn slechts twee spinnen verveld die nu twee weken oud zijn en rond 1,5 mm groot. Hun chitinepantser is nu nog niet hard. Hierdoor kunnen ze nog iets groeien. Als je de literatuur erop naslaat kan een wespspin (Argiope bruennichi) +/- 200 nakomelingen krijgen. De cocons van vorig jaar hadden +/- 50, aanzienlijk minder. Bij een andere cocon was ook schade van mieren, maar daar waren de mieren niet in de eicocon gekomen.

Er zijn ook geen mijten achter gebleven. Je ziet het glanzend dikke spinsel wat door de hele cocon aanwezig is. Ontzettend sterk en het haakt in elkaar. Voor de mieren zou het spinsel best een belemmering geweest kunnen zijn om onderin bij de eicocon te komen.  Je ziet naast de wespspin een wit propje. Dit is de vervelling van een van de spinnen. In de diepte zie je meer vervellingen van andere spinnen. Aan de hand van de vervellingen in een lege cocon kun je schatten hoeveel jongen in de cocon hebben gezeten. De jonge wespspinnen blijven nu tot eind maart 2026 in de cocon. Dan komen ze voorzichtig naar buiten. Het duurt nog even voor ik dat kan laten zien.