Visuele toer door de Ruigte: oktober 2026

Na een lange hitte en droogte, heeft het half september tot de eerste week van oktober flink geregend. Sommige kruiden begonnen, na in zomerslaap te zijn gegaan, te groeien en bloeien. Alsof het lente is. Ik heb een jaar oude wilde penen zien bloeien. Dat had volgend jaar moeten zijn. Deze zwarte toorts (Verbascum nigrum) is nu nog op verschillende plekken in bloei te zien.

Ook het vlasbekje (Linaria vulgaris) was over heel Leiden wel te zien. Het is bijzonder om in november verschillende soorten kruiden te zien bloeien.

De tamme kastanje (Castanea sativa) is een loofboom uit de napjesdragersfamilie (Fagaceae), afkomstig uit het Middellandse Zeegebied. De Romeinen zouden de boom naar Noord-Europa hebben gebracht, maar nieuw onderzoek wijst erop dat hij daar al rond 200 voor Christus, in de late ijzertijd, groeide. Mogelijk verspreidden de Kelten de boom door de eetbare vruchten mee te nemen. De vruchten (“kastanjes”) kunnen, nadat de stekelige bolster is verwijderd, worden gekookt, geschild en gegeten. In de Ruigte hebben we twee tamme kastanjes. Deze kastanjes zijn van de boom aan de noordkant bij de walnotenboom.

Het is opvallend dat er nu veel soorten paddenstoelen tevoorschijn komen. Hoewel een vochtige omgeving noodzakelijk is voor de meeste soorten, komt dat niet alleen door de regen, maar ook door koelere, vochtigere lucht. De herfst gaat heel kort worden, door de lange zomer. Er was donderdag al nachtvorst aanwezig, en daar houden paddenstoelen ook weer niet van. Veel witte kluifzwammen (Helvella crispa) zijn sinds twee weken te zien. Niet één van de witte kluifzwammen heeft dezelfde vorm.

Gekraagde aardster (Geastrum triplex) is een middelgrote tot grote aardster, meestal met een duidelijke opstaande vlezige kraag om het bolletje. Ongeopende vruchtlichamen steken ongeveer voor de helft boven de grond uit en zijn meestal ui- of peervormig (met de punt omhoog). De aardster begint uivormig ondergronds, maar bij rijping en voldoende vochtigheid splijt de buitenwand in diverse slippen waardoor de binnenkant iets omhoog wordt getild. Halverwege de oude sloot staat een halve heksenkring van aardsterren.

Als het regent vallen er druppels op de bol waardoor deze iets ingedrukt wordt. Als gevolg van de druk puft er een wolkje sporen uit, zoals op deze foto goed is te zien.

De naam gewone fopzwam (Laccaria laccata) geeft al aan dat deze soort moeilijk te herkennen is. Dat geldt zeker voor wat de kleur van de hoed betreft. De gewone fopzwam is eetbaar en heeft een milde smaak. Deze paddenstoel wordt traditioneel gegeten door de Zapoteken in Oaxaca, Mexico. Omdat deze makkelijk verward kan worden met andere soort, zou ik hem laten staan.

Dikrandtonderzwam (Ganoderma australe) zie je vaak zoals op de foto, bestoven met de roestbruine sporen. De sporen zetten zich op de bovenkant van de zwam af door elektrostatische aantrekkingskracht. De meerjarige paddenstoel blijft in leven zolang de gastheer leeft. De dikrandtonderzwam is een beruchte paddenstoel door het verspreiden van witrot in het hout, waardoor kwetsbaarheid ontstaat voor windschade.

Paarse korstzwam (Chondrostereum purpureum) is het hele jaar aanwezig maar alleen te zien bij een hoge relatieve luchtvochtigheid met veel regen, mist of dauw en een temperatuur van 10 °C. De purperkorstzwam wordt gevonden op dood hout van allerlei loofbomen en als parasiet op levende bomen. Hij veroorzaakt bij bomen loodglansziekte, zo genoemd omdat de bladeren van de geïnfecteerde boom een loodachtige kleur krijgen.

De kaneelkleurige melkzwam (Lactarius quietus) leeft in symbiose met verschillende soorten eiken. Symbiose is het samenleven van twee of meer organismen van verschillende soorten, waarbij de samenleving voor ten minste een van de organismen gunstig of zelfs noodzakelijk is. De schimmels zijn aangepast voor het vinden van water en mineralen, maar voor koolhydraten afhankelijk van groene planten, in dit geval de eikenbomen. De melkzwam dankt zijn naam aan de melk die bij kneuzing vrijkomt.

Schimmeldraden (Mycorrhiza) zie je meestal niet, maar bij hoge vochtigheid komen ze meer naar de oppervlakte. Dan zijn ze voor ons nog niet zichtbaar tenzij je s ’nacht met UV-licht op de grond schijnt: dan lichten verschillende soorten in verschillende kleuren op. Er ontstaat een hele andere wereld. Ik hoop dat de herfst iets langer aanhoudt, dan kan ik daar meer van laten zien. Het zijn deze schimmeldraden die met de bomen verbonden zijn en waar de paddenstoelen uit ontstaan.

Deze dansmug (Chironomidae) zat er zo mooi bij om het verschil te laten zien tussen een dansmug en een steekmug.  Bij de dansmug steken de voorpoten meer naar voren en bij de steekmug staan de achterpoten meer naar achteren.

Na de storm had de walnotenboom wat takken verloren waar dit prachtige groot dooiermos (Xanthoria parietina) op groeit.

Er zijn een aantal essen verwijderd in De Ruigte omdat deze ziek zijn. De essenziekte kan tot spontaan verlies van takken of volledig omvallen leiden zonder dat er een storm is. Ook een linde is verwijderd en een dode kersenboom. Het is nog niet helemaal klaar. Door het zware materieel zijn de paden een beetje omgeploegd. Er wordt over nagedacht om een paar bomen te planten zodat de open stukken wat sneller opgevuld worden.