Categorie archief: Rubrieken

Het is bijzonder aangenaam om een moment van meditatie door te brengen op de “Berg” in De Ruigte. Zittend in de opkomende zon en uitkijkend over het water, biedt deze locatie een serene omgeving voor reflectie. Al zonnend dacht ook deze blauwe reiger (Ardea cinerea) na, staand op een omgewaaide els van twee stormen terug. 

Na het verwisselen van de geheugenkaart in mijn zangrecorder, trok er groep van +/- 25 groenlingen (Chloris chloris) over me heen. De groenlingen landen in slee- en meidoorn op de “Berg”. Hoewel het goede zaadeters zijn, lusten ze ook wel besjes. Op de foto gaat een oudere man op wacht zitten. Het hele jaar rond, zien en horen we de groenlingen. Het aantal groenlingen gaat landelijk achteruit. Voornamelijk door de achteruitgang van zijn broed- en leefgebied: bosranden en halfopen zoomvegetatie. Vooral het verdwijnen van de struik- en boomvegetatie rond weilanden heeft dit effect. Gelukkig past de groenling zich aan en trekt het stedelijk gebied in. Sommige van de groenlingen zijn standvogels, anderen migreren naar het zuiden in de winter en wij krijgen in de winter dan de Scandinavische groenlingen. Hoewel je niet weet of het een migrant of stand groenling is, kunnen we in de winter ook van de groenlingen genieten. 

Deze tjiftjaf (Phylloscopus collybita) vloog met de groep groenlingen mee, hier zoekend naar insecten tussen de uitgebloeide Teunisbloem. Je kunt goed de spitse snavel zien. Deze snavelvorm duidt meestal op een insecteneter. De snavel van de groenling is relatief kort en staat hoog op de kop, wat wijst op zaadeters. In de nazomer zie je vaker grote groepen vogels van verschillende soorten vliegen. Binnen een soort zijn de jongen van dit jaar aan het leren waar je het voedsel vindt en hoe je moet socialiseren. Maar het aansluiten met andere soorten is voor veiligheid. In een grote groep heb je minder kans dat je voor een predator opvalt. In De Ruigte zie je vaak groepjes van kool-, pimpel- en staartmezen samen vliegen.

Door tegenlicht lijkt de beharing van de verdroogde gewone ossentong wel op winterse rijp. Op gewone ossentong zit een steenrode heidelibel (Sympetrum vulgatum). De steenrode heidelibel heeft een eenjarige levenscyclus en overwintert als ei. Libellen zijn te zien van juni tot eind sept. Door het uitblijven van lagere temperaturen zag ik deze libel in oktober. 

Toen ik op de grond lag om de gewone fopzwam te fotograferen, bleek een bruine graswants (Notostira elongata) 6mm, te poseren. Het is een langvleugelige wants die leeft van de sappen van verschillende grassoorten. Zijn bouw en kleur geeft een goede camouflage tussen de grassen.  Op de gewone fopzwam (Laccaria laccata) 25mm valt de graswants wel op. Deze gewone fopzwam is een jong exemplaar. Ondertussen kun je de uitgegroeide fopzwammen vinden bij de kleine den op de Berg. 

Dit exemplaar van de geweizwam (Xylaria hypoxylon) 4mm is ook nog niet een volgroeid exemplaar. Ze kunnen tot 70mm groot worden. De naam komt omdat de top uit kan groeien en op een gewei van een hert lijkt. Deze geweizwam kun je het hele jaar vinden op rottend loofhout maar in de herfst heb je wel de grootste kans. Meestal staan ze in een groepje, dat was hier niet het geval. Ik vind het altijd net een lucifer die aan de verkeerde kant opbrandt.  

De amethistzwam (Laccaria amethystina) of rodekoolzwam kun je vinden in de buurt van de vogelkijkwal. Meestal staan ze een korte week. De zwam is vanwege de kleur genoemd naar de kwartsvariëteit amethist. De amethistzwam wordt als eetbaar aangegeven, maar bevat een giftige arseenverbinding. Interessant is dat er twee soorten arseen in de paddenstoelen voorkomen, het minder giftige organische arseen en het voor zoogdieren en dus ook mensen zeer giftige niet-organische arseen. Afgezien dat je in De Ruigte geen maaltijd kunt plukken, zou ik deze amethistzwam niet op het dagelijks menu zetten. Rechtsonder liggen twee witte halve rondjes op de grond. Dit zijn lensgallen.

Deze lensgallen zijn van de lensgalwesp (Neuroterus quercusbaccarum) op de zomereik voor de ingang van de vogelkijkwal. De platronde bolletjes bevatten alleen larven van de vrouwelijke lensgalwespen. De gallen laten eerder los van het blad dan dat het blad van de boom valt. De larven ontwikkelen zich verder in de op de grond gevallen gallen. In mei verschijnen, afkomstig van de inmiddels uitgekomen wespen, zogenaamde besgalletjes op zowel de jonge bladeren als de bloemsteeltjes van de zomereik. In deze galletjes kunnen zowel vrouwelijke als mannelijke galwespjes ontwikkelen.

De toefige labyrintzwam (Abortiporus biennis) groeit op de wortels van essen bij de oude sloot.  De soort heeft een sterke voorkeur voor vochtige voedselrijke grond.  De toefige labyrintzwam voedt zich met voedingstoffen van de gastheer. Hierbij kan de paddenstoel veel vocht opnemen, daar staat tegen over dat het vocht moet worden afgevoerd. Dit vindt plaatst door middel van een vorm van zweten. Dit worden ook wel guttatiedruppels genoemd. Bij beschadiging komt een zuur geurend gas vrij.  Deze toefige labyrintzwam ziet eruit als een mooie limonadefontein, maar het is een parasiet. Naast het aantasten van dood hout kan deze soort ook stamrot veroorzaken in levende bomen. Dit leidt uiteindelijk tot het afsterven van de boom.

Over De Ruigte verspreid, groeit deze geschubde inktzwam (Coprinus comatus). De naam dankt de inktzwam aan het feit dat het paddenstoelenweefsel vervloeit tot een als inkt uitziende substantie. In de tijd dat men met een ganzenveer schreef, maakte men inkt van deze zwam. Als eerste komt de hoed tevoorschijn. Al snel groeit deze door en kun je de steel ook zien. Zo gauw de eerste sporen rijp zijn, vervloeit dit deel van de lamellen met de rijpe sporen erin. Dit valt vervolgens op de ondergrond. De sporen worden verspreid via regenwater. Soms is na 24 uur al niets meer te zien van de inktzwam(men). Als ze nog heel jong zijn, zijn ze eetbaar, maar dan moet je er twee dagen ervoor of erna geen alcohol drinken: anders nuttig je een van de twee nooit meer.

De cirkel van het leven van de wespspin (Argiope bruennichi). Enkele cocons zijn door vogels, meestal eksters, opengemaakt en de eicocon is dan opgegeten. Zoals linksboven, is de eicocon nog aanwezig. Rechtsboven is door mieren een ingang gemaakt, om het vet in de eicocon te verzamelen en als voedsel op te slaan in hun nest. Na sectie van de eicocon bleek dat mijten (0,2 – 0,4 mm) zich te goed doen aan alles wat eetbaar is. Waarschijnlijk zijn de mijten via de mieren in de eicocon terecht gekomen. Ik vreesde voor de eieren van de spinnen. Om meer zicht te krijgen, heb ik de opening in de eicocon verder open gemaakt.  Het eerste wat opviel, is hoe hard het geeloranje vet geworden is. Daarin blijken de eieren te liggen.

Door het verder openen van de eicocon waren enkele kamers waar de eieren ingekapseld lagen, opengebroken. Er bewogen nu niet alleen mijten maar ook de jonge wespspinnen (0,8mm). Ondanks dat ze door deze botte keizersnee uit het ei waren gerukt, kropen de wespspinnen naar een donkere plek. Als je op dit macro/micro niveau foto’s maakt heb je veel licht nodig en zowel de mijten als de spinnen houden daar niet van. Je ziet hier twee op elkaar liggende jonge wespspinnen. Spinnen vervellen na het uitkomen.  Deze zijn nog niet verveld. Het is net te vroeg. De mijten laten voor nu nog de eieren/spinnen met rust. De wespspinnen horen de komen weken uit het ei te komen en verblijven dan in de cocon tot maart. Of de ingekapselde jongen uit dit verharde vet kunnen komen? Of de mijten de spinnen zullen bevrijden? Ik ga het volgen.

Gewone Knuppeltje (Physocephala rufipes) op de bloemen van de wilde marjolein. Het laat zich raden waarom deze zweefvlieg, 10 tot 18 millimeter, zo heet. Het achterlijf is net een knuppel. Er zijn twee soorten. Het Zwarte Knuppeltje komt ook voor in De Ruigte. De eitjes van het Gewone Knuppeltje worden op verschillende soorten hommels gelegd. Het is een parasitoïde, dat houdt in dat de larven in de hommel leven tot na de winter. Na de winter overlijdt de hommel en de nieuwe generatie Knuppeltjes worden geboren. 

Grote Langlijf Zweefvlieg (Sphaerophoria scripta), 11mm, op het Boerenwormkruid (Tanacetum vulgare). Waar bloemen zijn, zijn deze Langlijfjes te zien. Ze leven van nectar en stuifmeel. Koester deze vliegen want de eitjes van deze Langlijfvlieg worden in kolonies van bladluizen gelegd. De langlijflarven eten namelijk bladluizen. Een vrouwtje legt wel 1000 eitjes tussen de bladluizen. Bij gunstige omstandigheden zijn het na 20 dagen weer Langlijf zweefvliegen, één van de betere biologische bestrijders van bladluizen. Voordat ik naar de volgende nabootsing of camouflage van de geel-zwarte “wesp”kleuren ga, wil ik even stilstaan bij het feit dat deze mimicry heel veel voorkomt. Mimicry is de aanpassing waarbij dieren en planten eigenschappen van andere soorten nadoen, zoals kleur, geluid of geur. Het geel-zwarte patroon waarschuwt vaak voor gevaar. Nabootsing kan verschillende functies hebben: bescherming, bedreiging, aantrekken of verspreiding van zaden.

De volgende bewoner gebruikt geen mimicry maar geeft een echte waarschuwing. Ik vind zelf deze spinnen fascinerend.

Laag in het gras hebben ze hun web. Deze spin, nog nat van de dauw, is 15 mm, gemeten van giftand tot achterlijf. De Wespspin (Argiope bruennichi) is een van de grootste spinnen van Europa. Oorspronkelijk komt deze spin in Zuid-Frankrijk voor. Door de opwarming van het klimaat is de spin zelfs op Terschelling al gezien. Het mannetje is echter 5mm en wordt zelden gezien. De mannetjes leven kort, twee tot drie dagen, vaak omdat hij na de paring als aperitief gegeten wordt. Het web is een zogenaamd wiel-web, met een opvallend, zigzagvormig patroon van extra zijde dat een “ stabiliment” heet. De echte functie van het zigzagpatroon is niet bekend. Maar als je weet dat deze spin gespecialiseerd is in het vangen van sprinkhanen, heeft het web wel wat stabiliteit nodig. Bij een wielweb van een kruisspin, als die het al aandurft, wint vaak de sprinkhaan omdat het web niet sterk genoeg is.

Prachtig hoe de wespspin deze veldsprinkhaan vangt. Terwijl de wespspin hem ronddraait, wordt de sprinkhaan  met 2 mm breedband van spinrag ingepakt. Daarna krijgt de sprinkhaan het verlammende gif ingespoten achter de kop. Meestal wordt de sprinkhaan pas later opgegeten. Het gif werkt niet alleen verlammend. Er zitten ook verteringsenzymen in, zodat de spin na een tijdje alles als een cocktail kan opdrinken. Het gif van giftige diersoorten is eigenlijk een gespecialiseerd speeksel, wat voor de voorvertering zorgt en het immobiliseren van de prooi.  De vrouwtjes wespspinnen maken een grote cocon waar ze de eieren in leggen. Ik vertel daar komende maanden meer over, ook over het uitkomen van de jonge wespspinnen. Ze zijn in De Ruigte te zien tussen het gras en op de berg. Deze spinnen zijn erg zeker van zichzelf, omdat ze er gevaarlijk uitzien. Ze gaan dus niet op de vlucht voor u of uw hond. Dus blijf op de paden, ook de honden, voor nog drie weken. Niet dat de spinnen gevaarlijk zijn, maar u maakt hun web kapot of u doodt de spinnen misschien. Het duurt niet lang meer, want de vrouwtjes overlijden +/- een week na het eieren leggen.

Icarusblauwtje (Polyommatus icarus) Deze soort blauwtje vliegt al een paar jaar in De Ruigte. Maar het is voor mij voor het eerst dat ik in een jaar vier soorten blauwtjes tel. Icarusblauwtje, Bruinblauwtje, Boomblauwtje en dit weekeind Kleine Vuurvlinder, hoewel de vuurvlinder wel tot een andere groep behoort onder de blauwtjes.

Het klinkt als veel, vier soorten, maar als je weet dat er wereldwijd ruim 5200 soorten blauwtjes zijn waarvan zo’n 120 soorten in Europa. Als we dan op Nederland inzoomen blijven nog steeds 27 soorten over, waarvan vastgesteld is dat 15 soorten als vaste soorten voorkomen. De naam blauwtje verwijst dus niet naar de kleur maar naar de familienaam Lycaenidae.

Vier is ook het aantal in De Ruigte voor de Koolwitjes: groot koolwitje, klein koolwitje, klein geaderd witje en Scheefbloemwitje. Dit Scheefbloemwitje (Pieris mannii) is een niet veel voorkomende soort. Door de klimaat opwarming komt deze soort steeds noordelijker voor. 

Echter, de vlinderstand in Nederland neemt af door bestrijdingsmiddelen. Ook langs het spoor worden onkruidverdelgers als Glyfosaat gebruikt. Een verboden middel voor de landbouw. ProRail spuit twee keer per jaar het inspectiepad om het onkruidvrij te houden. De trein is niet zo milieuvriendelijk als het lijkt. 

Ik kan het niet laten om deze Wormkruidbij (Colletes daviesanus) toch even te laten zien. Boerenwormkruid is de waardplant van deze bij. De bij heeft hele sterke kaken waardoor hij zelfs een gang in voegsel van stenen kan maken.  Maar over het algemeen kiest hij voor makkelijkere locatie zoals hout of leemwanden. Door de specialisatie van wilde bijen op verschillende waardplanten, zie je door het jaar heen veel verschillende soorten. Omdat boerenwormkruid een laatbloeier is, zie je de Wormkruidbij ook pas rond begin augustus.

De  Bruine Winterjuffer (Sympecma fusca) is de enige juffer die je de hele winter door kunt zien. De winterjuffer overwintert als volwassen libel. De libellen kunnen daardoor uitzonderlijk oud worden, tot wel tien maanden. In het vroege voorjaar vindt de voortplanting plaats en worden de eitjes afgezet. Vervolgens ontwikkelen de larven zich binnen drie maanden tot volwassen libellen, die in de nazomer verschijnen. Wanneer het kouder wordt begint de overwintering. Ze geniet van de late zon op de bessen van de meidoorn. Er zitten meerdere juffers, het moet lukken om er één te vinden.  De Ruigte hangt op dit moment vol met bessen, appels en peren. 

Als je deze in de kassen van de Hortus zou zien, zou je denken dat het om een prachtige orchidee gaat. Maar nee, dit is een vergroeiing van wilgenknoppen die veroorzaakt wordt door verschillende soorten mijten. Hoewel men er nog niet uit is wat nu precies de veroorzaker is, want er zijn ook theorieën dat het mycoplasma of wel bacteriën zijn die dit veroorzaken. Onder de binoculair kon ik geen mijten vinden, wel kleine jonge maden van vliegen, en spinnetjes. Volgend jaar zal ik het wat eerder bekijken. Het is een goed jaar voor gallen (abnormale vergroeiingen). Op de eikenbomen kun je verschillende soorten vinden. Let maar eens goed op de bladeren.

In De Ruigte hangen nu prachtige Goudrenetten, Gieser Wildeman peren en Kweeperen. De Goudrenet en Gieser Wildeman peer zijn nog van oude volkstuinen overgebleven. Er hangen op dit moment veel vruchten. Plukken mag, gebruik dan een netje of emmer op een lange stok om ze van de tak te schudden. Voor kinderen is dat een goede les dat de appels niet alleen in de kratten bij de supermarkt groeien. U zult wel denken, daar heb je hem weer. Maar toch, neem de vruchten mee voor een appeltaart of voor een pannetje stoofperen zodat meerdere mensen ervan kunnen genieten. Laat aangevreten vruchten hangen of liggen. Dat is een maaltijd voor wespen of andere insecten, vogels en muizen. Een goede wintervoorraad.

Dwarsbandkakkerlak (Planuncus tingitanus s.l. (Bolívar, 1914)) Als u dan fruit heeft geplukt, zou het best kunnen dat u deze kakkerlak tussen de vruchten of kleren vindt. Overal waar een beetje beschutting tussen bladeren en een beetje vocht is, voelt deze soort zich thuis. Dus vrees niet: hij heeft een hekel aan droge en schone huizen. Dit is een jong exemplaar, de volwassenen zijn licht, doorzichtig lichtbruin. Tussen de bladeren van de bomen en struiken of tussen de klimop op de grond zijn het goede opruimers. Af en toe vinden ze een zonnebad nemen heerlijk, dan zie je ze op de bladeren zitten. 

Ik moet toch aandacht besteden aan de Grote bonte specht (Dendrocopos major). Deze bonte specht verblijft al meer dan een maand in De Ruigte. Spechten, net als boomkruipers, zijn vaak in De Ruigte om voedsel te zoeken. De oude en dode bomen die er staan, geven een rijkdom aan insecten. Deze man lijkt een poging te doen om een territorium op te bouwen, roffelend op meerdere bomen. De specht heeft bijzondere eigenschappen. Zijn tong is 10 cm lang, om insecten te ontdekken en in gangen uit de boom te halen. De specht kan met een frequentie van zo’n 20 tikken per seconde met zijn snavel tegen een boom hakken. Als wij 14 keer zachter met ons hoofd tegen een boom lopen, belanden wij met een zware hersenschudding in het ziekenhuis. De specht bezit een stevige snavel en schedel, evenals een aanvullend membraan tussen de schedel en hersenen waarin vocht wordt opgeslagen. Deze aanpassing zorgt ervoor dat schokken bij het kloppen worden gedempt. Ik hoop dat de specht een partner aantrekt zodat we nestbouw en jongen kunnen volgen.