In de Vreewijk, tussen Tevreewijk en de Telderskade, ligt een bijzonder natuurgebiedje, dat nog via land,
water of stepping stone, verbindingen heeft van en naar de stad: De Ruigte. Gelegen midden in de stad,
biedt het een oase van rust en natuurbeleving voor omwonenden.
Ik ben Peter, lid van de Groengroep, en ik monitor het hele jaar de verscheidenheid aan flora en fauna in
De Ruigte. Door de aanwezigheid van verschillende biotopen, is dit stukje natuur zeer gevarieerd.
Om een indruk te krijgen van deze diversiteit, neem ik jullie maandelijks mee in mijn visuele reis.
Zoals beloofd presenteer ik hier nu de lijst met de namen van alle vogels waarvan ik in het eerste halfjaar van 2025 geluidsopnamen heb kunnen maken. De opnamen zijn gemaakt met een Micro Soundmeter-recorder, die elk uur 30 minuten registreert op een frequentie van 192 kHz. Deze hoge frequentie is noodzakelijk om ook de echolocatiegeluiden van foeragerende vleermuizen vast te leggen. Vogels zijn geïdentificeerd met behulp van akoestische software van BirdNet Sound ID, wat aanbevolen wordt voor iedereen die, net als ik, niet elke vogel aan zijn zang herkent.
De vleermuisopnamen heb ik handmatig uitgewerkt, waarbij ik tevens frequentiecriteria heb toegevoegd.
Helaas is de recorder tweemaal gesaboteerd, en week 14 is het apparaat zelfs gesloopt en de SD-kaart met data verwijderd.
Maar, de lijst aan soorten is indrukwekkend en benadrukt hoe waardevol zelfs een paar vierkante meter natuur kunnen zijn voor flora en fauna.
Veel vogelsoorten zijn aanwezig op de eilanden, zoals de roerdomp en diverse steltlopers.
We zien ook wintergasten die van buiten de stad komen en die in de winter de warmere stedelijke gebieden opzoeken. Er zijn vogels die De Ruigte gebruiken als oriëntatiepunt tijdens hun vlucht. Stadsvogels zoals onder andere de kerkuil en de bosuil foerageren hier s ’nachts. De diversiteit aan soorten is indrukwekkend en onderstreept het belang van het reserveren van enkele vierkante meters voor fauna en flora.
Dit draagt bij aan de versterking van de stedelijke natuur en biedt een rijkere natuurervaring.
Als je nu enthousiast met verrekijker en afstreeplijst naar de berg in De Ruigte wilt rennen, dan moet ik je teleurstellen. Zelf heb ik met tweewekelijkse bezoeken slechts tweederde van de vogels daadwerkelijk gezien, sommigen maar één of twee keer in een jaar. Vele verschuilen zich in het riet of op de eilanden. Toch raad ik zeker een wandeling aan: neem een verrekijker mee en gebruik de BirdNet-app om zang te herkennen. Je komt soms voor verrassingen te staan, zoals mijn ontmoeting deze winter met de waterral, die ik twee keer zag. Een genot.
Maand juni 2025
We hebben natuurlijk ook een aantal standvogels die het hele jaar te zien en te horen zijn.
Zeker niet minder interessant.
Winterkoninkje
Neem dit Winterkoninkje (Troglodytes troglodytes). Altijd aan het begin van De Ruigte in het bos te vinden.
Prachtige zang.
De winterkoning is met zijn slechts 10 gram en lichaamslengte van 9-10 centimeter, één van de krachtigste zangers. Met zijn staart omhoog gericht produceert het winterkoninkje een geluid tot wel 90 decibel. Een hele prestatie voor zo’n klein vogeltje. Het nest is meestal goed verstopt.
Een koppel kan drie nesten per jaar van 5-8 jongen groot brengen. Met zijn spitse snaveltje eet hij voornamelijk insecten.
De Kruidenheuvel
Na een paar dagen regen, schieten de planten uit de grond.
Nog even en de wilde marjolein gaat bloeien. Samen met de Kartuizer anjer zal het een paarse zee worden.
Klein verzoekje, geen bloemen plukken of er overheen lopen.
Kartuizer anjer
De Kartuizer anjer (Dianthus carthusianorum) is een van de vier soorten in De Ruigte.
De anjer werd vooral door de orde van Kartuizer monniken (1084) gekweekt. Vandaar de naam Kartuizer. De anjer bevat zeepstoffen die naar men zegt desinfecterend werken en als middel tegen reuma werden ingezet.
De Kartuizer anjer groeit in zuidelijkere streken op berg hellingen.
De Kruidenheuvel bestaat uit zand en kiezels van het spoor. Droge, arme, kalkrijke grond, daar voelt de anjer zich thuis. De Kartuizer anjer is een beschermde soort.
Sint-Jacobsvlinder
Als je langs De Kruidenheuvel loopt, maar ook op de berg, vind je Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris). Vaak zie je daar ook de Sint-Jacobsvlinder (Tyria jacobaea).
Rupsen Sint-Jacobsvlinder
De rupsen van deze vlinder kun je nu ook zien eten van het Jakobskruiskruid.
De gele kleur met zwarte banden zijn een waarschuwing: eet mij niet want ik ben giftig.
Het Jakobskruiskruid bevat alkaloïden en is schadelijk voor de lever.
Veel boeren zien deze plant niet graag. Koeien en paarden eten de plant alleen als er voedselschaarste is of in gedroogde vorm in het hooi.
Jakobskruiskruid fungeert als waardplant voor 40 verschillende soorten die afhankelijk zijn van deze plant: 25 (nacht)vlinders, 5 bladkevers, 4 vliegen, 6 plantparasieten.
Het kruid heeft een heel sterk herstelvermogen en produceert per plant 200.000 zaadjes.
Gewone Oeverlibel
Tijdens die paar regen-/miezerdagen spotte ik deze gewone Oeverlibel (Orthetrum cancellatum).
Hij vond een droge schuilplaats onder een brandnetelblad.
Meestal zie je ze zonnebadend op de berg. Maar dan laten ze niet toe dat je dichtbij komt.
De mannen van deze soort zijn blauw. Deze vliegen nog tot oktober.
Groene Bladwesp
Op de berg kwam ik deze Groene Bladwesp (Rhogogaster-chlorosoma) tegen in de rolklaver.
Zo’n indrukwekkende tekening en kleuren. Deze Bladwesp heeft een lengte van 10-13 mm.
Leeft van stuifmeel en nectar van schermbloemigen zoals de grote berenklauw (Europese).
Groefbijendoder
Op het looppad van de berg waren Groefbijendoders (Cerceris rybyensis) druk bezig met het graven van gangen.
De Groefbijendoder heeft een lengte van 12mm en vangt groefbijen (Halictus) als prooi voor haar nageslacht. Daarnaast worden zandbijen (Andrena) en soms roetbijen (Panurgus) als prooi gebruikt.
De nestgang loopt 10 tot 15 cm de grond in en is vertakt met zijgangen die
eindigen in een nestcel.
De prooien worden verlamd en in de nestcel gebracht.
Per cel wordt dezelfde prooiensoort aangebracht.
Geelbandlangsprietmot
Meer op het pad naar de vogelkijkmuur waren de geelbandlangsprietmotten
(Nemophora degeerella) aan het dansen in de lucht.
De mannetjes hebben drie keer langere sprieten dan de vrouwtjes.
Bij motten dienen de sprieten, of antennes, om de feromonen van het vrouwtje te detecteren.
De spriet van deze sprietmot is 10 maal zijn lichaamslengte. Nog te zien tot begin juli.
Roestbruine kromlijf
Deze Roestbruine kromlijf (Sicus ferrugineus) meet zo’n 8mm.
Niet bepaald aerodynamisch.
Waar veel bijen en hommels leven zijn ook veel predatoren of parasieten.
Deze Roestbruine kromlijf is een endoparasiet.
Legt zijn larven in hommels van het geslacht Bombus.
De larven verpoppen en overwinteren in hun slachtoffers.
Moeraswolfspin
Ik ga afsluiten met deze zorgzame moeder. Waar de meeste mensen in De Ruigte genieten van de bloemen en bijtjes, gebeuren ongezien complete veldslagen op bizarre wijze. Toch zijn ook grootste kleine rovers zorgzaam voor hun kroost. Neem nou deze Moeraswolfspin (Pardosa palustris). Na een maand de ei-cocon aan haar tepels te hebben gedragen, is het nu tijd dat de jonge spinnen een plekje op de rug van de moeder zoeken. Het chitine pantser van de jongen is nog niet uitgehard, vandaar dat dat nog geen kleur heeft. Je ziet wel al de grote ogen van de jonge spinnen. De moeder zal een paar weken voor de jongen zorgen en dan gaan ze hun eigen weg.
Steenanjer
Dit was een kleine selectie van deze maand.
Hoewel ik bij het laatste rondje deze Steenanjer (Dianthus deltoides) nog zag bloeien.
De helft kleiner dan de Kartuizer anjer, en de steel en bladeren van de Steenanjer zijn blauwgroen.
Ook deze anjer is zeer zeldzaam.
Er zijn meer plekken in Nederland waar deze soort groeit, voornamelijk richting Limburg.
Vaak is er sprake van uitzaaiing van cultivars van de tuincentra. Maar ook is het mogelijk dat de Steenanjer is meegelift met de trein. Vroeger was er een overslagterrein en kwamen er goederen uit alle delen van Nederland aan. Een van die goederen waren kolen voor het warm stoken van huizen. Deze kolen kwamen uit Limburg of België en meerdere soorten planten, die eigenlijk hier niet voor horen te komen, zijn met de kolen meegekomen en zich hier helemaal thuis gaan voelen. Transport zorgt voor meerdere invasieve soorten, die vaak een bedreiging zijn voor de lokale soorten.
Vaak herstelt de balans van de natuur zich weer als de predatie op die soorten op gang komt.
Met deze toegift schuif ik de volgende waarnemingen naar de volgende maand.
Ik wens iedereen een fijne beleving in De Ruigte. Tot over een maand.
Algemene informatie over De Ruigte
In het parkdeel van De Ruigte zijn mensen welkom en kunnen kinderen spelen in de natuur. Paden zijn onverhard. Bepaalde jaargetijden staat er water in De Ruigte waardoor toegankelijkheid een uitdaging wordt. De natuureilanden aan de zuidkant van het gebied vormen een rustige plek waar vogels en andere dieren leven, broeden of foerageren. Daarom zijn deze eilanden niet voor mensen, honden en katten toegankelijk.
Dit natuurgebiedje wordt in samenspraak met de gemeente beheerd door de Groengroep. De Groengroep bestaande uit bewoners van De Vreewijk. Met specifieke beheerplannen beoogt de Groengroep meer plant- en diersoorten aan te trekken om zo de lokale biodiversiteit te vergroten. Eén keer per maand wordt er onderhoud uitgevoerd. Lijkt het u leuk om ook een actieve bijdrage te leveren, informeer via DeRuigte@outlook.com
Helaas noodzakelijke gedragsregels:
- Geen toegang met auto of fiets.
- Wandel over de paden.
- Honden aan de lijn (drollen verwijderen)
- Afval meenemen (of in de prullenbak bij de entree van het park)
- Verboden om te zwemmen of te varen in de wateren rondom de eilanden.
- Verboden om de eilanden te betreden.
- Verboden om te barbecueën en/of open vuur te maken.
- Verboden te kamperen.
Op deze regels wordt toezicht gehouden.
Lees deze informatie ook op de speciale pagina van De Ruigte (onder Thema’s)
Contact Groengroep: DeRuigte@outlook.com
Gemeente: Gerpieter Wilbrink: g.wilbrink@leiden.nl, tel 14071
Abonneer jezelf!
Ben je nog niet geabonneerd op deze website, doe dit dan nu.
Je krijgt dan een melding via e-mail bij een nieuw bericht op de website.
Je hoeft dan bijvoorbeeld niets te missen van deze boeiende maandelijkse toer door de Ruigte.
