Visuele toer door De Ruigte – december 2025

December wordt langzaam kouder, vaker mistig en vochtiger.  De struiken en bomen, ontdaan van blad, bieden weinig beschutting voor de vogels. Alleen de mezen, winterkoning en roodborst zijn nog te zien. Daarnaast scharrelen de merels, gaai, ekster en kraaien op de grond op zoek naar voedsel. Vooral op de “Kruidenheuvel” wordt het mos door de kraaien en eksters omgespit op zoek naar insecten. De bladeren en takken op de grond worden langzaam omgezet tot voedingstoffen, terug de aarde in voor de groei volgend jaar. Ik neem jullie mee naar een ander deel van De Ruigte, ‘het verborgen bos’.

Als je inzoomt op takken, bast van bomen of de bladeren op de grond, kom je in een andere wereld. Als ik mensen spreek over De Ruigte is een veel gemaakte opmerking: als ik door De Ruigte loop zie ik niets! Soms ligt dat aan het tijdstip of het is toeval. Maar nu is ook wat te zien is heel klein. Om een indruk te geven, het bovendeel van de foto is een blad waar witte stippen op zitten. Dit zijn paddenstoeltjes, het wit poedersteelknotsje. Onderste deel is een boom waar twee witte stipjes op zitten dat zijn suikermycena. Maar je ziet ze alleen bij langdurige miezerregen en mist, het liefst s’ ochtend en s ‘avonds. Onder die omstandigheden zoek ik een boom op waar deze op groeien.

Wit poedersteelknotsje (Typhula setipes ) 1,2 mm hoog, ook wel het bladknotsje genoemd.  Meestal groeien er meerdere op een blad of rottend hout. Het wit poedersteelknotsje speelt een belangrijke rol in bosecosystemen en draagt bij aan afbraak en de nutriëntencyclus. Net een watje op een glazen steel.

De witte stip op de boomstam is een suikermycena (Mycena tenerrima), hoogte 9 mm, diameter is 6 mm. De hoed lijkt met suiker bestrooid. De Engelsen noemen dit paddenstoeltje ook wel ‘frosty bonnet’ (bevroren hoed). Deze suikermycena leeft op levend of net gestorven hout en geeft de voorkeur aan leefgebieden met een hogere luchtvochtigheid.

Variabel kristalkopje (Didymium squamulosum), diameter is ongeveer 0,4 mm, de hoogte is 0,6 mm. De “hoed” bestaat uit sporen die omkapseld zijn met een dikke, witte korst van stervormige calciumcarbonaatkristallen, die los kunnen komen van het oppervlak. Met meerdere dicht op elkaar op de bladeren en met de kalkkristallen die er als sneeuwvlokjes af vallen, is het net een winterbos. Fascinerend hoe op dit niveau de wereld er uit ziet. Al deze soorten groeien op blad, levend of rottend hout, en spelen een belangrijke rol in bosecosystemen door hun bijdrage aan afbraak en de nutriëntencyclus.

Variabel kristalkopje met springstaartjes (Folsomia candida). +/- 1 mm.  Niet alleen de schimmels maar ook deze springstaartjes maken deel uit van de nutriëntencyclus. Ze zijn dol op schimmels en verorberen langzaam de variabele kristalkopjes. 

Terug naar De Ruigte naar het klein oorzwammetje (Crepidotus epibryus) dat op de Berg groeit. De vruchtlichamen zijn eenjarig en komen voor in de late zomer tot de herfst. Het leeft op dode bladeren en op rottend hout, vooral op stengels van dood gras en veroorzaakt witrot. De hoed heeft over het algemeen een diameter van ongeveer 0,6 cm maar kan ook 1,5 cm zijn. De vorm is waaiervormig of niervormig. De hoed heeft een duidelijk  golvende rand (de lamellen reiken niet tot aan de rand). De kleur is wit of bleekgeel, met een fijn viltig oppervlak aan de bovenzijde. Het groeit op de grond met zijn zij- of bovenoppervlak.

Ook dit wit oorzwammetje (Crepidotus variabilis) is een schimmel dat op de Berg groeit. Je ziet dat de groeiwijze anders is dan het klein oorzwammetje. Het leeft hier op takjes. Het komt meestal voor op arme, zure grond, veel minder op voedselrijke klei. Het veroorzaakt witrot. De hoed van het wit oorzwammetje is ongeveer 1 cm in diameter, doorgaans ongeveer 0,5 tot 2 cm, en komt niervormig naar voren, waarna het al snel onregelmatig en golvend wordt. Het oppervlak is zeer fijn donzig tot fluweelzacht met een min of meer gladde rand. Aan de onderzijde zien we kieuwen (lamellen). De kleur van de kieuwen hangt af van de volwassenheid, variërend van gebroken wit bij het ontstaan tot okerkleurig/vleeskleurig naarmate de sporen volwassen worden. Ze hebben geen steel of ring.

De gele korstzwam (Stereum hirsutum), is een paddenstoel uit de familie Stereaceae. Hij komt voor op (dood) hout van loofbomen en struiken. Vaak op gestapeld hout. De zwarte staafjes aan de onderkant van de foto zijn geweizwammetjes (Xylaria hypoxylon). De top kan uitgroeien en lijkt dan op een gewei van een hert. Ze kunnen tot 70 mm groot worden. Deze geweizwam kun je het hele jaar vinden op rottend loofhout maar in de herfst is er wel de grootste kans. Ook te zien in het fotoverslag van oktober 2025. 

Gewone glanspissebed (Oniscus asellus ), de grootste op de foto is iets meer dan 1 cm. Om een foto van de gele korstzwam te maken moest ik de berkenstronk waarop die groeide even uit de struiken halen. Het is onvermijdelijk dat er dan overal pissebedden weg lopen. Alleen deze twee gewone glanspissebedden bleven zitten. Niet alleen verschuilen ze zich vaak onder hout omdat deze soort niet van licht houdt, ze eten ook rottend hout en andere planten of dierlijke resten. Hout is bovendien een goede isolator voor kou en het blijft ook aangenaam vochtig. 

Gewone fopzwam (Laccaria laccata), diameter hoed 10 cm, hoogte 6 cm. De naam fopzwam geeft al aan dat deze soort moeilijk te herkennen is. Dit geldt voor het uiterlijk en zeker voor wat de kleur van de hoed betreft. Een beter kenmerk vormen de lamellen. Hij leeft samen met loofbomen, vooral eiken (Quercus) en beuk (Fagus sylvatica). Gewone fopzwam staat bij de Oude Sloot maar is door de gehele Ruigte te vinden. Bij zeer jonge boompjes kunnen al vruchtlichamen gevormd worden. De gewone fopzwam is eetbaar en heeft een milde smaak. Het wordt traditioneel gegeten door Zapoteken, Mexico.

Toch nog een foto van de pimpelmees (Cyanistes caeruleus) erbij. Er komt nog een week geluidsopnamen en dan is er weer een jaar registratie om. Ik zal in januari dit jaaroverzicht van vogelzang en nu ook vleermuizen toevoegen.